ਨਵਾਂ ਗੀਤ
ਤਵੱਕੋ:
ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਗੀਤ ਦੀ ਤਵੱਕੋ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ, ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ!
ਪਰ ਤੂੰ ਹੀ ਦੱਸ,
ਕਿ ਇਸ ਸਾਹ-ਘੁੱਟਵੇਂ ਮਾਹੌਲ’ਚ
ਮੈਂ ਭਲਾ ਗੀਤ ਕਿਵੇਂ ਲਿਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ
ਤੇ ਤੂੰ ਭਲਾ ਕਿਵੇਂ ਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈਂ?
ਮਮਿਆਟ:
ਆਦਮ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਤਰਸ ਗਏ ਨੇ ਕੰਨ
ਤੇ ਚੁਪਾਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਭੇਡਾਂ ਦਾ ਮਮਿਆਉਣਾ ਹੀ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ!
ਪਰ ਦੋਸਤ! ਜ਼ਰਾ ਸੋਚ ਕੇ ਦੱਸ, ਕਿ,
ਕੀ ਇਸ ਮਮਿਆਟ ਨੂੰ ਗੀਤ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਹੋਵੇਗਾ?
ਇਹ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇਗੀ?
ਤੇ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਸਿਆਣਪ?
ਕੀ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਵੀ ਗੀਤ, ਭੇਡਾਂ ਨੂੰ
ਹੋਰ ਨਮੋਸ਼ ਨਹੀ ਕਰੇਗਾ?
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲ਼ਾਚਾਰਗੀ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ’ਚ ਹੋਰ ਵਾਧਾ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ?
ਤੇ ਕੀ ਇਹ ਘੋਰ ਅਨਿਆਂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ
ਇਹਨਾਂ ਜੂਨ-ਕਟੀ ਕਰ ਰਹੇ
ਬੇ-ਜ਼ੁਬਾਨ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ?
ਸਰਕਾਰੀ ਸੂਚਨਾ:
ਇਹ ਨਿਰੀ ਅਫ਼ਵਾਹ ਹੈ, ਕਿ
ਮਾਹੌਲ ਸਾਹ-ਘੁੱਟਵਾਂ ਹੈ।
ਮਾਹੌਲ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁੱਲ ਠੀਕ, ਤੇ
ਪੂਰਨ ਰੂਪ’ਚ ਸੁਖਾਵਾਂ ਹੈ।
ਤੁਸੀਂ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਸਾਹ ਲਵੋ!
ਅਸਲੋਂ ਨਿਰਭੀਕ ਹੋ ਕੇ!
ਮਹਿਜ਼ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੀ
ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀ ਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ
ਬਸ, ਇਹ ਖਿਆਲ ਰਹੇ।
ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੀ ਜਾਂ ਨਾ ਲੈਣ ਦੀ
ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੈ।
(ਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਅਫ਼ਵਾਹਾਂ’ਤੇ ਗ਼ੌਰ ਨਾ ਕਰੋ)
ਐਡੀਟੋਰੀਅਲ:
ਸਾਰੇ ਹੀ ਐਡੀਟੋਰੀਅਲ ਇਕ-ਮੱਤ ਹਨ, ਕਿ ਜੇਕਰ
ਤੰਤਰ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨੀਕਰਨ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਤਹਿਤ
ਪਿਉ-ਬਘਿਆੜ, ਪੁੱਤ-ਬਘਿਆੜ ਦੀ ਤਾਜ਼ਪੋਸ਼ੀ ਕਰ
ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬਣਦੇ ਅਖ਼ਤਿਆਰ
ਸਰਕਾਰੀ ਮੋਹਰ ਹੇਠ
ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਏ, ਤਾਂ
ਵਾੜੇ ਦੀਆਂ ਭੇਡਾਂ-ਬਕਰੀਆਂ ਦਾ, ਇਸਨੂੰ
ਪਰਿਵਾਰਵਾਦ ਜਾਂ ਕੁਨਬਾਪ੍ਰਸਤੀ ਕਹਿਣਾ, ਤੇ ਭੰਡਣਾਂ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਬੱਕਰਤੰਤਰੀ-ਭੇਡਤੰਤਰੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਹੇਠ
ਹਰਗਿਜ਼-ਹਰਗਿਜ਼ ਜਾਇਜ਼ ਨਹੀਂ।
ਲਵਾਰਸ ਲਾਸ਼ਾਂ:
ਚੌਂਕਾਂ, ਰਸਤਿਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਬਣੇ, ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ
ਲਵਾਰਸ ਲਾਸ਼ਾਂ ਜਿਹੇ ਲੋਕ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਣਖ ਤੇ ਅੰਤਰਆਤਮਾ
ਵਰ੍ਹਿਆਂ-ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਖ਼ਾਮੋਸ਼, ਦੱੜ-ਵੱਟ
ਜ਼ਮਾਨਾ-ਕਟੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ
ਤੇ ਜੋ ਹੁਣ ਤੱਕ ਬੇਸੁਰਤ, ਬੇਸੁੱਧ ਹੀ ਰਹੀ ਹੈ
ਜੇਕਰ ਕਦਾਈਂ ਬੋਲਣ ਦਾ ਹੀਆ ਕਰ ਵੀ ਲੈਂਦੀ ਹੈ
ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਰਜੀਵੜਿਆਂ ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ
ਇਕ ਅਜੀਬ ਗਿਜਗਿਜੇਪਣ ਦਾ
ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਤੇ ਇਕ ਨਾਪਾਕ ਘੇਰ, ਇਹਨਾਂ ਦੇ
ਸਿਰਾਂ ਨੂੰ ਚੜਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਤੇ
ਇਹ ਸੰਘ’ਚ ਉਂਗਲਾਂ ਪਾ
ਇਸ ਗਿਜਗਿਜੇਪਣ ਨੂੰ
ਭਰੇ ਚੌਂਕ, ਭਰੇ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਹੀ
ਉਲਟ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ
ਤੇ ਜਲਦ ਤੋਂ ਜਲਦ
ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ
ਇਸਦੇ ਮਾਰੂ ਅਹਿਸਾਸ ਤੋਂ।
ਸਰਾਪਿਆ ਸਮਾਂ:
ਹੁਣ ਤੂੰ ਹੀ ਦੱਸ ਐ ਦੋਸਤ!, ਕਿ
ਕੀ ਅਜਿਹੇ ਗਿਜਗਿਜੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿਚ
ਨਵੇਂ ਗੀਤ ਰਚੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਸਗੋਂ ਅਜਿਹੇ ਸਰਾਪੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਤਾਂ
ਸਥਾਪਿਤ ਲੋਕਗੀਤ ਵੀ
ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ
ਵਿਧਾਨ-ਪਾਲਿਕਾ ਸਕੱਤਰੇਤ ਦੀ
ਸਿਖਰਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੋਂ ਕੁੱਦ
ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਮੂਕਦਰਸ਼ਤਾ:
ਐ ਦੋਸਤ!
ਕੀ ਤੂੰ ਸਚਮੁੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ,
ਕਿ ਤੂੰ ਤੇ ਮੈਂ,
ਆਪਾਂ ਦੋਵੇਂ ਹੀ
ਯੁੱਗਾਂ ਦੀ ਇਸ ਮੂਕਦਰਸ਼ਤਾ ਵਿਚ
ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਭਾਗੀਦਾਰ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਤੇ
ਗੁੰਮਨਾਮੀਆਂ ਹੰਢਾਂਉਣ, ਗੁੰਮਨਾਮੀਆਂ ਜੀਊਣ ਦੇ
ਆਦੀ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ!
ਗਿਰਵੀ ਬਿੰਬ:
ਐ ਦੋਸਤ!
ਕੀ ਤੂੰ ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਵੀ
ਵਾਕਿਆ ਹੀ ਅਨਜਾਣ ਹੈਂ
ਕਿ ਸਮੇਂ ਕੋਲ, ਸਾਡੇ ਬਿੰਬ
ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਗਿਰਵੀ ਪਏ ਹਨ
ਤੇ ਸਾਡੇ ਬੋਲ, ਸਾਡੇ ਸ਼ਬਦ ਤਾਂ
ਕਦੋਂ ਦੇ, ਕੁੱਖਾਂ ਤੀਕ ਸਰਾਪ ਗਏ ਹਨ
ਮੇਰੇ ਵਰਗਿਓ:
ਤੇ ਮੇਰੇ ਵਰਗਿਓ!
ਰਤਾ ਇਹ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ
ਕਿ ਗਿਰਵੀ ਧਰੇ ਬਿੰਬ, ਕਦੀ
ਕਿਸੇ ਨਵੇਂ ਗੀਤ ਨੂੰ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ
ਨਾ ਹੀ ਸਰਾਪ ਗਏ ਸ਼ਬਦ-ਬੋਲ ਕਦੀ
ਗੀਤ ਹੀ ਬਣਦੇ ਨੇ
ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਲੀਰਾਂ ਹੋਏ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ, ਕਦੇ
ਗੀਤ ਹੀ ਉੱਗਿਆ ਕਰਦੇ ਨੇ।
ਤਵੱਕੋ:
ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਗੀਤ ਦੀ ਤਵੱਕੋ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ, ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ!
ਪਰ ਤੂੰ ਹੀ ਦੱਸ
ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਸਾਹ-ਘੁੱਟਵੇਂ ਮਾਹੌਲ’ਚ
ਮੈਂ ਭਲਾ ਗੀਤ ਕਿਵੇਂ ਲਿਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ
ਤੇ ਤੂੰ ਭਲਾ ਕਿਵੇਂ ਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈਂ?
ਜ਼ਰਾ ਸੋਚ ਕੇ ਦੱਸ!
-ਸਮਰਬਲਦੇਵ ਧਾਲੀਵਾਲ
