Samar Baldev Dhaliwal (Punjabi Poetry)

ਅ ਸਾਇਲੰਟ ਵਿਸ੍ਹਪਰ

=============

ਮੁੜ ਉਤਰ ਆਈ, ਕਾਲੀ

ਹਨੇਰ ਸੰਘਣੀਂ ਰਾਤ

ਫ਼ਿਰ ਮੌਤ ਦੀ ਘੂਕਰ

ਸੁੱਤਾ ਹੈ ਸਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ

ਅੱਜ ਫ਼ਿਰ ਹੈ, ਚੁਣੀਂਦਾ

ਗਲੀਆਂ’ਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਨ ਦੀ ਮਨਾਹੀ

ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਇਕ,

ਅਣਹੋਈ ਨੁੱਕਰੇ,

ਨਵ-ਉਦਘਾਟਣੇ ਪੁੱਲ ਹੇਠ, ਪਲ-ਪਲ

ਗੂੜ੍ਹੀ ਹੋ ਰਹੀ

ਸਦੀਆਂ ਦੀ ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ

ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ

ਰਚੀ ਜਾ ਰਹੀ, ਕਿਧਰੇ,

‘ਨ੍ਹੇਰੇ ਦੇ ਗਰਭ’ਚੋਂ, ਸੂਰਜ

ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼

ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਨਾਲ ਹੀ

ਭੁੱਖ ਤੇਹ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ

ਅੱਲ੍ਹੜ-ਬੱਲ੍ਹੜੀ ਗੱਲ ਕਿਧਰੇ

ਕਿ ਯੁੱਗਾਂ’ਤੋਂ ਪਥਰਾਏ ਕੰਨ

ਸੁਣਦੇ ਨੇ, ਅਚਾਨਕ,

ਇਹ ਸਾਜਿਸ਼ੀ ਫ਼ੁਸਫ਼ੁਸਾਹਟ,

‘ਕਿ ਕਿਉਂ ਨਾ ਅੱਜ, ਲੱਗਦੇ ਹੱਥ,

ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਰਦਾਨਗੀ ਨੂੰ ਵੀ

ਪਰਖ ਲਿਆ ਜਾਵੇ।’

 

-ਸਮਰਬਲਦੇਵ ਧਾਲੀਵਾਲ

ਆਦਿ-ਜੁਗਾਦਿ

=======

ਵਰਤਮਾਨੋਂ ਗੁਜ਼ਰ

ਕਾਲ ਬਦਲਦਿਆਂ ਹੀ

ਸਮਾਂ

ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਅਣੂਆਂ-ਪਰਮਾਣੂਆਂ’ਚ ਵਿਸਫੋਟਿਤ ਹੋ

ਉਸਦੇ ਝੁੱਰੜਾਏ ਮੱਥੀਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ

ਕਾਲ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ

ਤੇ ਉਸਦੀ ਥਾਏਂ ਖੜੋਤੀ

ਕਾਲਬੱਧ ਹਸਤੀ

ਹੋਣ ਦਾ ਅੰਤਹੀਣ ਸਰਾਪ ਹੰਢਾਂਉਂਦੀ

ਇਸ ਕੁਲਹਿਣੀ ਅਸਤੱਤਵੀ ਪੀੜ ਨੂੰ

ਜਿਵੇਂ-ਤਿਵੇਂ

ਵਜੂਦ ਦੀ ਹਰ ਨੁੱਕਰੇ ਸਮੋਅ

ਆਦਿ ਤੇ ਜੁਗਾਦਿ ਦਾ

ਆਪਣੇ ਹੀ ਅੰਦਰ

ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦੀ ਹੈ।

 

-ਸਮਰਬਲਦੇਵ ਧਾਲੀਵਾਲ

ਇਤਿਹਾਸ ਸੂੰਦਾ ਹੈ

========

ਇਤਿਹਾਸ ਸੂੰਦਾ ਹੈ

ਸਮਾਂ ਸੁੰਗੜ੍ਹਦਾ ਤੇ ਫ਼ੈਲਦਾ ਹੈ

ਵਿਚਾਰ ਜਗ੍ਹਾ ਘੇਰਦੇ ਹਨ

ਤੇ ਸੱਚ ਵਾਂਗਰਾਂ, ਝੂਠ ਦਾ ਵੀ

ਇਕ ਸੀਮਿਤ ਖੇਤਰਫ਼ਲ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

 

ਸੱਚ ਦੱਸਣਾ!

ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਉਂ ਲੱਗਿਆ, ਕਿ ਅੱਜ

ਪਰਸਰਾਮ ਦੇ ਕੁਹਾੜੇ ਦੀ ਗਾਥਾ

ਮੁੱੜ ਦੁਹਰਾਈ ਜਾਵੇਗੀ?

ਆਖਰ ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼,

ਖ਼ੌਫ਼ਜ਼ਦ,

ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਤੁਹਾਨੂੰ?

ਸੱਚ ਦੱਸਣਾ!

 

ਪਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ ਤੁਸੀਂ

ਉਸ ਵੇਲੇ, ਕਿ

ਯਾਤਨਾ ਕੇਂਦਰਾਂ’ਚ ਤੜਪੇ

ਇਨਸਾਨੀ ਮਾਸ ਦੀ ਚੀਕ

ਇਕ-ਨਾ-ਇਕ ਦਿਨ

ਗੰਧਕੀ ਅਮਲ ਦੇ

ਨੱਕ-ਸਾੜਵੇਂ ਮੁੱਸ਼ਕ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ,

ਹਵਾ’ਤੇ,

ਇਸ ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ ਨਾਲ ਤੈਰੇਗੀ

ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਰੇ ਤਰਕ-ਕੁਤਰਕ

ਬੇਮਾਅਣੀ ਹੋ ਜਾਵਣਗੇ।

 

ਸੱਚਮੁਚ!

ਉਹ, ਕਿੰਨੀਂ ਹੀ ਦੇਰ

ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਸੁੱਰਖ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ

ਲਾਟੂ ਬਾਲਦੇ ਰਹੇ

ਤੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਰ ਕਿੰਨੀਂ ਹੀ ਦੇਰ

ਉਹਨਾਂ, ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ

ਮੋਮਬੱਤੀਆਂ ਵੀ ਨੱਚਾਈਆਂ

ਪਰ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ’ਚ

ਉਸ ਵੇਲੇ

ਲਹੂ ਤੇਹ ਦਾ

ਮੋਤੀਆ ਉਤਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ

ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਨਾ ਟਲੇ

ਤੇ ਤਵਾਰੀਖ ਨਾਲ

ਦਹਾਕਿਆਂ-ਬੱਧ

ਬਦਫ਼ੈਲੀਆਂ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

 

ਪਰ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡਾ

ਮੇਰੇ’ਤੇ

ਇਹ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾਉਣਾ

ਹਰਗਿਜ਼ ਨਹੀ ਬਣਦਾ, ਕਿ

‘ਕੁਹਾੜੇ’ ਦੀ ਗਾਥਾ

ਮੁੱੜ ਦੁਹਰਾਉਣ ਸਮੇਂ

ਸਮੇਂ ਦੇ ਗ੍ਰਨੇਡ’ਚੋਂ

ਸੇਫਟੀ ਪਿੰਨ

ਕੱਢਣ ਵਾਲਾ ਸਖ਼ਸ਼

ਅਗਰ ਮੈਂ ਨਹੀਂ

ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ-ਬ-ਜ਼ਰੂਰ ਕੋਈ

ਮੇਰੇ ਮੁਹਾਂਦਰੇ ਵਾਲਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।

 

ਕਿਉਂਕਿ, ਯਕੀਨ ਮੰਨੋਂ

ਗੱਲ ਹੁਣ, ਵਾਕਿਆ ਹੀ

ਹੱਦੋਂ, ਬੇਹੱਦ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ

ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ

ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਹਾਮਲਾ ਕੀਤੇ

ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ

ਮੁੜ ਸੂਣ ਦਾ ਵੇਲਾ

ਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਤੇ ਹੁਣ ਰੱਬ ਖੈਰ ਕਰੇ!

ਆਮੀਨ!

 

-ਸਮਰਬਲਦੇਵ ਧਾਲੀਵਾਲ

ਸੂਰਜ ਦੀ ਬਾਤ
=========
ਮੁਬਾਰਕ ਤੈਨੂੰ ਦੋਸਤਾ!
ਚਾਨਣੀ ਰਾਤ ਦੀਆਂ ਚਗਲਾਂ
ਮੈਂ ਤਾਂ ਕਾਲੀ ਬੋਲੀ ਰਾਤ ਤਾਈਂ
ਸੂਰਜ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਣੀ

ਹਸਰਤ ਤੇਰੀ ਜੇ
ਟਿਕੀ ਝੀਲ ਬਨਣਾ
ਰੀਝਾ ਮੇਰੀ
ਅੱਤੀਂ ਅੱਲਖ ਜਗਾਉਣੀ

ਬਸ, ਬਹੁਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ
ਹੋਂਦਵਾਦੀ ਮੁਸ਼ੱਕਤ
ਇਹ ਬੇ-ਮਾਇਨਗੀ, ਅਸਾਂ
ਨਾ ਹੁਣ ਹੋਰ ਹੰਢਾਉਣੀਂ।

ਪੜਪੰਚੀ ਪੈਗੰਬਰ
ਬੇ-ਮੁਸੱਲਸਲ ਮਸੀਹਾ
ਤੁਅੱਸਬੀ ਇਹ ਨਾ
ਮੈਨੂੰ ਰਾਸ ਆਉਣੀ

ਮੇਰੀ ਤੌਬਾ ਖ਼ੁਦਾ ਤੋਂ
ਐ ਖ਼ੁਦਾਵੰਦ ਲੋਕੋ!
ਹੁਣ ਬਾਕੀ ਬਚੀ
ਲੇਖੇ ਕੁਫ਼ਰਾਂ ਦੇ ਲਾਉਣੀ

ਹੋ ਦਾਇਰਿਉਂ ਮੁਕਤ
ਹਰ ਲਫ਼ਜ਼ ਮਾਣੇ ਆਜ਼ਾਦੀ
ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ਾਂ ਖਿਲਾਫ਼
ਐਸੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਰਚਾਉਣੀ

ਮੁੱੜ ਹਰ ਜਾਏ
ਕੁੱਖ ਤਵਾਰੀਖ ਦੀ
ਕੋਈ ਖ਼ੁਰਾਫ਼ਾਤ ਐਸੀ
ਅਸਾਂ ਕਰ ਕੇ ਵਿਖਾਉਣੀ

ਹਸਰਤ ਤੇਰੀ ਜੇ
ਟਿਕੀ ਝੀਲ ਬਨਣਾ
ਰੀਝਾ ਮੇਰੀ
ਅੱਤੀਂ ਅਲਖ ਜਗਾਉਣੀ।

-ਸਮਰਬਲਦੇਵ ਧਾਲੀਵਾਲ

“ਮਾਇ ਨੇਮ ਇਜ਼ ਰੈੱਡ”

==============

ਬਾਲ-ਵਰੇਸੀਂ, ਉਹ,

ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ,

ਖੇਡਿਆ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ, ਪਰ,

ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗਰਾਂ,

ਉਸਨੇ ਕਦੀ

ਬੰਦੂਕਾਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਬੀਜਣ ਦੀ

ਨਹੀ ਸੋਚੀ।

 

ਗਭਰੇਟ-ਉਮਰੇ, ਉਹ,

ਅਨੇਕਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਸਮਾਰਕਾਂ’ਤੇ,

ਗਿਆ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ, ਪਰ,

ਸਰਾਭੇ ਵਾਂਗ,

ਉਸਨੂੰ ਕਦੀ,

ਲਹੂ-ਭਿੱਜੀ ਮਿੱਟੀ, ਦਵਾਤੇ ਪਾ,

ਘਰ ਲੈ ਆਉਣ ਦੀ

ਨਹੀ ਸੁੱਝੀ।

 

ਸਾਰੀ ਉਮਰਾ,

ਉਸਦੀ ਦਵਾਤ’ਚ,

(ਬਸ) ਸਿਆਹੀ ਹੀ ਰਹੀ,

ਨੀਲੇ, ਗੂੜ੍ਹੇ-ਨੀਲ਼ੇ ਰੰਗ ਦੀ ਸਿਆਹੀ।

ਤੇ ਤਾ-ਉਮਰ,

ਉਸਦੀ ਕਲਮ ਦੀ ਨੋਕੋਂ,

ਕੇਵਲ ਮਾਨਤਾ-ਪ੍ਰਾਪਤ ਅੱਖਰ ਹੀ,

ਜਨਮਦੇ ਰਹੇ।

 

ਪਰ, ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ,

ਖ਼ੌਰੇ, ਕੀ ਹਾਦਸਾ ਵਰਤਿਐ,

ਉਸਦੀ ਕਲਮ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਿ

ਰਾਤ ਦੇ ਗਹਿਰਾਉਂਦਿਆਂ ਹੀ,

ਫ਼ੁੰਕਾਰਦੇ ਸਾਜਸ਼ੀ ਹਨੇਰਿਆਂ ਵਿਚ,

ਉਸਦੇ ਪਾਏ ਅੱਖਰ, ਚਾਨਚੱਕ,

ਸਾਹ ਲੈਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਨੇ,

ਤੇ ਤਮਾਮ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ੀ ਹੱਦਬੰਦੀਆਂ ਉਲੰਘ,

ਗੈਰ-ਮਾਨਤਾ-ਪ੍ਰਾਪਤ ਮਾਇਨੇ ਧਾਰਨ ਕਰ,

ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ਾਂ ਖਿਲਾਫ਼,

ਖੁੱਲੀ-ਬਗਾਵਤ ਦਾ

ਐਲਾਨ ਕਰਦੇ ਨੇ।

 

ਇਸ ਬਗਾਵਤੀ ਉਨਮਾਦ’ਚ,

ਉਹਨਾਂ ਦਾ,

ਰੰਗ ਵੀ ਬਦਲਣ ਲੱਗਦੈ,

ਤੇ ਉਹ, ਨੀਲਿਓਂ

ਲਾਲ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਨੇ।

ਲਾਲ,

ਸੁਰਖ-ਲਾਲ,

ਬਿਲਕੁਲ, ਚਿਉਂਦੇ

ਲਹੂ ਦੇ ਰੰਗ ਦੇ।

-ਸਮਰਬਲਦੇਵ ਧਾਲੀਵਾਲ